Gestolen beeld Minerva duikt na dik dertig jaar op in Hoorn

Uiterst links kunstdetective Arthur Brand, links Jan Warmerdam, die het gestolen beeld kocht, rechts Cintha van Heeswijck, Art Zuid, die het gaan herplaatsen.
© Jaap Stiemer
Hoorn

Minerva, het bronzen beeld van beeldhouwer Jan Havermans dat meer dan dertig jaar geleden in Amsterdam werd gestolen, is opgedoken in Hoorn. Helemaal toevallig is dat niet: het werd zaterdag als verrassing gepresenteerd tijdens de opening van de expositie Roofgoed in het Westfries Museum. Daar werd het manshoge beeld onthuld door Jan Warmerdam, die het gestolen beeld kocht, en Cintha van Heeswijck.

Het beeld is tot 12 februari te zien als onderdeel van de expositie ‘Roofgoed, kunstdiefstal in Nederland’. Daarna zet Stichting Artzuid het terug op de kop van de Minervalaan in Amsterdam.

Minerva is in 1929 gemaakt door de Nederlandse beeldhouwer, graficus, tekenaar en schilder Jan Havermans (1892-1964). Het 1.80 meter hoge bronzen kunstwerk is een van zijn vroegste beeldhouwwerken en stelt de Romeinse godin van het verstand, de vindingrijkheid, de menselijke geest en de wijsheid voor. Minerva stond sinds 1929 voor het Hiltonhotel aan de Apollolaan. In 1985 werd het gestolen om via via weer op te duiken in een Amsterdamse kunsthandel. Daar werd het in 2007 te goeder trouw gekocht door een particuliere kunstverzamelaar.

Pas later ontdekte de verzamelaar dat het om een gestolen beeld ging. Hoewel hij de rechtmatige eigenaar van het beeld was, zat het hem niet lekker. De particuliere kunstverzamelaar schakelde Arthur Brand van onderzoeks- en adviesbureau Artiaz in. Samen met Jeffrey Zwaak van de afdeling Kunst van de Amsterdamse politie en in overleg met de Stichting Artzuid vond Brand een voor alle partijen bevredigende oplossing. Daarbij schenkt de eigenaar het beeld via een bestaande ‘geefroute’ van de Belastingdienst aan de Stichting Artzuid.

De keuze voor Artzuid bij de geefconstructie was een logische. Deze stichting organiseert iedere twee jaar een beeldententoonstelling van wereldklasse in het monumentale stedenbouwkundige Plan-Zuid van architect H.P. Berlage. Met het tentoonstellen van moderne en hedendaagse beelden en installaties op de Apollolaan, Minervalaan en de Zuidas wil de stichting de buurt verlevendigen door nieuwe bezoekers te trekken

,,Stichting Art Zuid is ontzettend blij dat het beeld is teruggevonden’’, zegt directeur Cintha van Heeswijck. In overleg met gemeente Amsterdam krijgt het beeld in het voorjaar van 2018 een plekje in Berlage’s Plan Zuid. Na de tentoonstelling Roofgoed in het Westfries Museum zet ArtZuid Minerva blijvend terug op de kop van de Minervalaan en is het beeld volgens na meer dan dertig jaarjaar weer terug op de plaats waar het hoort.

Ook particuliere kunstverzamelaar die anoniem wil blijven is tevreden met de oplossing. ,,Ik vond en vind het een prachtig beeld, maar het feit dat het gestolen was maakte toch dat ik er niet echt van kon genieten. Dit is voor iedereen de beste oplossing.’’

Ad Geerdink, directeur van het Westfries Museum en samensteller van de expositie Roofgoed, kunstdiefstal in Nederland, is geweldig trots dat Minerva deel uitmaakt van de expositie in het Westfries Museum.

Diefstal van bronzen beelden komt in Nederland veel voor. In 2014 en 2015 zijn in Nederland bijna 400 beelden gestolen vanwege de waarde van het materiaal; brons bestaat voor 80 procent uit koper. Geerdink: ,,De beelden verdwijnen in het illegale oud-ijzer circuit en worden omgesmolten. Dat lot is Minerva gelukkig bespaard gebleven. Dat het via een geefconstructie nu weer aan het publieke domein wordt teruggeven, maakt het tot een fantastisch boegbeeld voor onze expositie.’’

Minerva is één van de bijna veertig ooit gestolen kunstwerken die op de tentoonstelling Roofgoed zijn te zien. Die lopen uiteen van een schilderij van een kunstenaar die zijn eigen gestolen werken tegen losgeld mocht terugkopen, tot een archiefstuk uit een diefstal die jaren onontdekt bleef en een zilveren suikerpot die 35 jaar na de diefstal weer opdook.

Deze en vele andere, ooit gestolen kunst- en antieke voorwerpen zijn de kern van de expositie Roofgoed, kunstdiefstal in Nederland, die vanaf 15 oktober 2017 is te zien in het Westfries Museum in Hoorn. Samen vertellen ze het complete verhaal van het wie, wat, waar, hoe en waarom van kunstdiefstal.

De tentoongestelde voorwerpen komen uit alle delen van Nederland. Van het Brabantse Boxtel tot het Noord-Groningse Westeremden, van Delft tot Zevenaar. Het museum kreeg ze in bruikleen van musea, kunsthandels, kunstenaars, archieven, kerken en particulieren. Het gaat om schilderijen, meubels, zilverwerk, religieuze voorwerpen en beeldhouwwerken, waaronder de restanten van drie bronzen beelden uit het Singer Museum in Laren. De toelichtende teksten geven een uniek kijkje in de wereld van de kunst- en antiekdiefstal. Van de motieven van de daders en hun methoden tot de opsporing en de impact op de slachtoffers.

De vijf gestolen en in 2016 in Oekraïne teruggevonden schilderijen van het Westfries Museum hebben een bijzondere plaats in de expositie. Het museum zet ze letterlijk in de schijnwerpers. De zwaar gehavende schilderijen zijn na een succesvolle crowdfunding campagne prachtig gerestaureerd. Een team van vier restaurators werkte er bijna een jaar aan.

Meer nieuws uit West-Friesland