Oorlogsmonument voor de Landswerf: het vergeten leed van een psychiatrisch ziekenhuis

Frits van der Starre, Frank Streng en Peter Sasburg (v.l.n.r.), allen van Leven in Vrijheid, op de plek waar het oorlogsmonument komt. Achter hen de Landswerf.

Frits van der Starre, Frank Streng en Peter Sasburg (v.l.n.r.), allen van Leven in Vrijheid, op de plek waar het oorlogsmonument komt. Achter hen de Landswerf.© foto theo groot

Connie Vertegaal
Medemblik

Op de licht glooiende helling tussen de beukenbomen bij de Landswerf in Medemblik, wordt deze week een nieuw oorlogsmonument geplaatst. Een stalen koepeltje met drie opvliegende duiven op een natuurstenen zuil. Daarbaast een houten koffertje met een gebroken jodenster. Het monument vertelt twee vergeten Medemblikker oorlogsverhalen.

De Landswerf - ooit gebouwd voor de marine en nu een woongebouw - was van 1884 tot 1967 een psychiatrisch ziekenhuis. In de oorlog werden hier zo’n vijfhonderd patiënten verpleegd, waaronder ook joodse patiënten. Ook waren er joodse onderduikers in het ziekenhuis. Een kleine groep van het ziekenhuispersoneel was actief in het verzet. Maar er waren ook enkele fanatieke NSB’ers onder de 150 personeelsleden.

De drie opvliegende vogels van het monument symboliseren de levens van Pieter Franciscus Brittijn, Wieger Boonstra en Roelof Tiede Oost. Zij werkten in het ziekenhuis als boekhouder, verpleger en kantoormedewerker en zaten bij het verzet. Bij twee razzia’s in het ziekenhuis in januari 1945 werden ze opgepakt. De drie Medemblikkers werden op 12 maart 1945 samen met 27 andere gevangenen in Amsterdam gefusilleerd.

Niets herinnert nu in Medemblik aan hun dood. Kort na de oorlog kwam er bij het ziekenhuis wel een plaquette met daarop hun namen, maar die is bij het museum Dolhuys in Haarlem terechtgekomen. Met het monument keren de namen van Brittijn, Boonstra en Oost weer terug in hun eigen stad.

Het houten koffertje vertelt het verhaal van de joodse patiënten en joodse onderduikers die in het ziekenhuis verbleven. ,,De onderduikers waren als patiënt ingeschreven, met het idee dat ze dan veilig zouden zijn’’, zegt Peter Sasburg van de stichting Leven in Vrijheid, die het initiatief nam voor het monument. ,,Een misvatting. Zestien joodse patiënten en onderduikers werden in maart en april 1944 opgepakt en afgevoerd naar Westerbork en Auschwitz, waar ze bijna allemaal omkwamen. Eén van hen, Meijer Oesterman overleefde de Holocaust.’’

Nabestaanden

De gemeenteraad van Medemblik stelde het benodigde geld beschikbaar voor het monument. Burgemeester Frank Streng, voorzitter van Leven in Vrijheid, zal het vrijdag onthullen. Nabestaanden van de omgekomen verzetsstrijders zijn erbij, net als de leerlingen van scholengemeenschap De Dijk, die het ontwerp maakten voor het koffertje.

Leven in Vrijheid wil in de gemeente Medemblik de verhalen van de oorlog doorgeven aan de volgende generaties en daarmee een bijdrage leveren aan tolerantie en bewustwording van kinderen en jongeren. De stichting heeft lespakketten gemaakt rond oorlogsmonumenten en gaat dit uitbreiden met de nieuwe monumenten: het beeld in Medemblik en de markeringspalen op de plekken waar vliegtuigen neer zijn gestort. In 2015 pakte de stichting uit met de expositie ’70 jaar leven in vrijheid’, waar alle scholen voor naar Medemblik kwamen. ,,Tijdens die expositie werd ik erop geattendeerd dat we ons eens moesten verdiepen in het verhaal van het psychiatrisch ziekenhuis in oorlogstijd’’, zegt Sasburg.

Het verhaal van het psychiatrisch ziekenhuis in oorlogstijd is nog niet helemaal opgetekend. Niet alle namen van de omgekomen joodse patiënten en onderduikers zijn bekend. Sasburg is dat aan het uitzoeken. ,,Ik wil ook hún verhalen vertellen. Als we dat kunnen, komt er een nieuw bordje met uitleg bij het monument.’’

Het vertellen van het vergeten oorlogsverhaal vindt Frank Streng ontzettend belangrijk. ,,Dit verhaal raakt ook de thema’s in de samenleving van nu. Onderlinge verdraagzaamheid en samenleven zijn kernbegrippen. De kwaliteit van een samenleving is af te lezen aan de mate waarin er voor kwetsbare, weerloze mensen wordt gezorgd. Dat hier in de oorlog kwetsbare mensen werden opgepakt en afgevoerd, om te worden vermoord, is des te schrijnender. Zelfs zij waren in de oorlog niet veilig. Dit beeld staat voor mij symbool van hoe wij níet willen samenleven.’’

Meer nieuws uit West-Friesland

Meest gelezen