Wandelen over Zaanse Schans: 'Kom als toeristen weg zijn'

Ron Amesz

Ooit was het bedoeld als 'reservaat voor de Zaanse houtbouw'. Een locatie om oude historische panden te bewaren, waarvan er na de Tweede Wereldoorlog al zoveel waren gesloopt in de Zaanstreek. Nooit hebben de grondleggers van de Zaanse Schans kunnen vermoeden dat hun 'reservaat' zou uitgroeien één van de grootste toeristische trekpleisters van Nederland.

De Zaanse Schans bestaat dit jaar een halve eeuw. In 1961 werd het eerste houten pand aan de Kalverringdijk neergezet. Dat eerste huis was het begin van een dorp op zich, met molens, restaurants, musea, woningen en ondernemers die de toeristen klompen, kaas, diamanten, miniatuur-molentjes en andere souvenirs verkopen. Van het vroege voorjaar tot het late najaar is het een komen en gaan. Bussen voeren ladingen toeristen van over de hele wereld aan. De schattingen van de bezoekersaantallen lopen uiteen van 700.000 tot een miljoen per jaar.

En toch, ondanks al die drukte, heeft de Zaanse Schans zijn charme en schoonheid bewaard. ,,Je moet hier eens tegen de avond komen voor een wandeling als de toeristen weg zijn'', zegt Maarten Voster, voorzitter van de stichting Zaanse Schans. ,,Dan is het rustig en kun je genieten van de mooie panden, de molens, de Zaan en de Kalverpolder. Ik kan het iedere Zaankanter aanbevelen.''Financiën

Voster laat bij het vijftigjarig bestaan zijn licht schijnen over de Zaanse Schans en de toekomst van de toeristische trekpleister. Hij doet dat samen met zijn mede-bestuursleden André Drost en Piet Middelhoven. Het eerste gespreksonderwerp zijn de financiën. De Zaanse Schans was lange tijd een schip van bijleg voor Zaanstad. De gemeente zuiverde jaarlijks de tekorten van enkele tonnen aan. Die werden vooral veroorzaakt door het onderhoud van de panden. De huren waren bij lange niet genoeg om het onderhoud te betalen. Daar kwam verandering in toen een groot aantal panden werd verkocht aan Stadsherstel Zaanstreek, een dochteronderneming van woningcorporatie Parteon en Stadsherstel Amsterdam NV. Toch blijft het moeilijk om de jaarlijkse begroting van ongeveer een miljoen euro rond te krijgen. De belangrijkste inkomstenbronnen zijn de parkeergelden (zes ton) en een subsidie van Zaanstad van 230.000 euro. Die subsidie wordt echter afgebouwd.

Er is vaak nagedacht over de mogelijkheid om de honderdduizenden bezoekers entreegeld te laten betalen. Dat ligt echter moeilijk, omdat de Schans openbaar gebied is. ,,Als de grondleggers hadden geweten dat het zo'n toeristische trekpleister zou worden hadden ze er vast een hek omheen gezet. Nu kan dat niet meer'', verzucht André Drost. In de praktijk is de Zaanse Schans voor de meeste bezoekers ook niet gratis, want er moet parkeergeld worden betaald en entree voor de molens en de musea. Het is echter mogelijk om op de Schans rond te lopen zonder een dubbeltje uit te geven. Met ingang van 2012 worden de parkeertarieven met zes tot zeven procent verhoogd. ,,Daarnaast blijven we zoeken naar manieren om extra geld te krijgen of minder uit te geven. Misschien door de drie panden die we zelf beheren af te stoten. En het moet mogelijk zijn om iets te doen met de enorme bekendheid van de Zaanse Schans'', aldus Maarten Voster.Flitstoeristen

Behalve dat de bezoekers geen entree hoeven te betalen is er nog iets aan de hand met die enorme stroom mensen. De meesten zijn 'flitstoeristen'. Ze verblijven een half uur tot een uur op de Schans, bezoeken een molen, gaan langs een souvenirshop en stappen dan weer in de bus op weg naar Marken, Volendam of Amsterdam. De Zaanse Schans wil de bezoekers graag langer vasthouden. Ten eerste geven ze dan meer uit, maar daarnaast is er dan tijd voor enige verdieping. Educatie is naast het in stand houden van het erfgoed de tweede doelstelling van de Schans. Piet Middelhoven vergelijkt de toeristenstroom met een piramide. De basis wordt gevormd door de flitstoeristen, de top door de hobbyisten die alles willen weten over molens en houtbouw. Daar tussenin zit een groep mensen die mogelijk langer op de Schans te houden is. Die een museum bezoeken, gaan wandelen of een fietstocht in de buurt maken. Of die het naadje van de kous willen weten over molens. ,,De inspanning moet op die groep gericht zijn'', vindt Middelhoven.

De komst van het Molenmuseum naar de Zaanse Schans zou er aan bij kunnen dragen. Dat museum, eigendom van de vereniging De Zaansche Molen, staat sinds jaar en dag aan de Museumlaan in Koog aan de Zaan en kampt met teruglopende bezoekersaantallen. Verplaatsing

Het bureau SteenhuisMeurs onderzoekt de voor- en nadelen van verplaatsing naar de Schans. Daarbij gaat het alleen om de collectie, het pand zelf blijft staan. André Drost is ook voorzitter van de Zaansche Molen. Hij denkt dat er binnen zijn club een meerderheid is die achter verplaatsing van de collectie staat. Die zou dan kunnen komen in een nieuw neer te zetten pand op de plek waar nu de toiletten zijn, een prachtige locatie tussen de Kalverringdijk en de Zaan. ,,Op de mooiste plek van de Zaanse Schans staat nu het pishok'', zegt Drost.

Mogelijk dat de vestiging van het Molenmuseum kan worden gecombineerd met de komst van oliemolen De Ooievaar naar de Schans. Er is al een maquette gemaakt van de molen op de nieuwe plek. Met schuren, waarin de collectie van het Molenmuseum kan komen. De Ooievaar, ook eigendom van de Zaansche Molen, staat sinds 1669 aan de Zaan, een stukje zuidelijk van de Julianabrug. De molen is deels ingesloten door de Duyvis-fabriek en is daar niet toegankelijk voor bezoekers. Drost weet dat verplaatsing van De Ooievaar moeilijk ligt binnen de Zaansche Molen. Een deel van de leden vindt dat je de molen niet van zijn historische locatie mag weghalen. Vermaning

Veel uitbreiding zal de Zaanse Schans niet meer ondergaan, denken Voster, Drost en Middelhoven. Aan het Zonnewijzerspad is nog wel gelegenheid om te bouwen. Voster: ,,Mogelijk dat daar een doopsgezinde vermaning komt. Zoiets missen we nog. Houten vermaningen zijn typerend voor de Zaanstreek. En een rijtje houten arbeidershuizen, zou ook een verrijking zijn.''

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.