De sporen van lijdensweg roofkunst Westfries Museum verdwijnen

De sporen van lijdensweg roofkunst Westfries Museum verdwijnen
Ronald de Jager bij het keukenstuk van Floris van Schooten en Sara Molinari zit voor ’Nieuwstraat in Hoorn’ van Izaak Ouwater.
© Foto Ella Tilgenkamp
Ouderkerk aan de Amstel

„Het zou fantastisch zijn als we alle gestolen schilderijen terugkrijgen, maar hopelijk gebeurt dat wel in fases.” Restaurateur Ronald de Jager zegt het met een lach, maar de opmerking geeft wel aan hoeveel werk hij heeft aan het opknappen van de verminkte meesterwerken.

Of tafel pronkt het keukenstuk van Floris van Schooten. Een paar meter verder, op een ezel, een gehavende ’Nieuwstraat in Hoorn’ van Izaak Ouwater. De Jager buigt zich over de tafel. „Je kunt nog goed zien dat het stuk opgerold is geweest”, zegt hij in zijn werkruimte in Ouderkerk aan de Amstel. Zijn handen schieten over het doek en vinden feilloos de oneffenheden. „De criminelen deden het helemaal verkeerd. Een schilderij moet je, net als een tapijt, altijd met de goede kant naar buiten oprollen. Nu is het doek op veel plaatsen ’geknakt’.”

Crowdfunding

En het is aan De Jager om dat te herstellen. Het is zijn werk. Dit is echter verre van een normale klus. „Ik besef heel goed wat deze doeken betekenen voor het museum en de stad Hoorn. Voor het eindresultaat maakt dat niet uit. Ik moet altijd kwaliteit leveren. Maar ik ben me ervan bewust dat heel Hoorn als het ware over mijn schouder meekijkt.” De grote crowdfundingsactie was opgezet om hem aan het werk te krijgen, denkt hij weleens. „Maar dan zegt mijn zoon: ’Nee pa, die crowdfunding was nodig om de restauratie te kunnen betalen. En jij mag die uitvoeren’. Zo is het natuurlijk ook.”

Stinkend

Zijn band met de doeken is hecht. De Jager doet al vanaf 1992 opdrachten voor het Westfries Museum. Hij stond in Kiev naast museumdirecteur Ad Geerdink toen die voor het eerst een blik wierp op de bijna verloren gewaande schilderijen. „Bij het uitrollen van het doek van Van Schooten stond het huilen me nader dan het lachen. Ad was ook helemaal ontdaan toen hij de schade zag. Een kapot en stinkend schilderij. Ik probeerde zo snel mogelijk met een professioneel oog naar de scheuren te kijken. ’Het komt wel goed’, zei ik tegen hem.” Lachend: „Wat moest ik anders zeggen?”

De eerste inschatting in de Oekraïense hoofdstad blijkt een juiste. Nu, maanden later, lijkt het inderdaad goed te komen. „Maar het kostte veel moeite. Er waren momenten dat ik dacht: het komt helemaal niet goed. Op deze warme vacuümtafel kreeg ik het doek pas na zes sessies goed vlak. Maar nu is het schilderij al toe aan het retoucheren, oftewel het ’inkleuren’.” Oude stukken restauratiewerk kwamen los van het doek, dus moeten delen opnieuw kleur krijgen. „Kijk, dit is een stuk van die vis daar”, zegt de restaurateur, terwijl het een heel plak van het schilderij uit een lade haalt.

De Jager is fulltime bezig met de meesterwerken en schakelde voor de megaklus twee freelancers, Sara Molinari en Stéphanie Avril, in. „Voor mij is dit de klus van m’n leven. Zoiets komt nooit meer voorbij. Het verhaal achter deze doeken is zó bijzonder...” Als het keukenstuk een nieuw spieraam krijgt, is de vacuümtafel weer leeg. „Dan komt het volgende opgerolde schilderij deze kant op.” Alle vijf de stukken moeten in de herfst van dit jaar ’klaar’ zijn. Alle gerestaureerde doeken maken van 7 oktober tot en met 11 maart 2018 deel uit van een grote tentoonstelling over roofkunst in het Westfries Museum.

„Mijn inschatting is dat het keukenstuk er het slechtst aan toe is, daarom begin ik er mee. De Boerenbruiloft van Hendrick Boogaert is op een heel andere wijze beschadigd. Daar zitten veel scheuren in. Een andere uitdaging dus. Je kunt echt zien dat alle schilderijen door de jaren heen een eigen leven hebben geleden.” Sommige pronkten waarschijnlijk aan de muur bij een rijke, maar dubieuze Oekraïner, andere kwamen er slechter vanaf. „Het keukenstuk zag vooral zolderkamers en achterbanken van auto’s.’’

Details

Mijmerend staart De Jager naar het doek waar hij hele dagen boven hangt. „Dit kon die schilder ook nooit bedenken. Dat zijn doek dit allemaal teweeg zou brengen.’’ De Jager hoopt uiteraard dat de andere doeken ook snel boven water komen. „Hopelijk in betere staat. Want eigenlijk mag het nooit gebeuren dat iemand er op deze manier mee omspringt.”

Niemand kent de teruggevonden schilderijen zo goed als de restaurateurs. „Laatst riep Sara, die aan ’Nieuwstraat in Hoorn’ werkt: ’Je gaat steeds meer zien in dat schilderij’. Vooral bij het retoucheren staar je naar elke vierkante millimeter. Ieder detail leer je kennen.’’ Als de doeken straks terug gaan naar Hoorn, blijven ze een beetje van De Jager, zo stelt hij. „Zo’n schilderij blijft voor altijd je kindje. Ik laat ze niet meer los.’’

Meer nieuws uit West-Friesland

Lees hier de digitale editie



Volg ons