Pensioenen: ’Lof der zotheid’ op herhaling

In 1511 publiceerde Erasmus zijn hekeldicht ’Lof der zotheid’. Nu, vijf eeuwen later, heeft de zotheid weer toegeslagen, in het pensioendebat.

Ineens was de geest uit de fles : het gaat slecht met de pensioenfondsen, de rente is weer gedaald, de rekenrente en de dekkingsgraad daardoor omlaag, pensioenen moeten gekort worden, de premies omhoog. Deze mantra wordt elke maand maar weer gepredikt door alle geledingen; van overheid , politici, De Nederlandsche Bank, pensioenfondsen, economen, tot het journaille aan toe.

Wat gaat er fout?

De fondsen hebben helemaal geen probleem, de boekhouders onder ons maken er een probleem van, veroorzaakt door een verkeerde inschatting van het rendement op lange termijn. Erasmus schreef al: ,,Spitsvondige theologen...zozeer wemelen ze van pas bedachte woordjes en wonderbaarlijke uitdrukkingen.”

Nu hebben we het over rekenrente, ultimate forward rate, first smooting point, financieel toetsingskader. Maar in feite wordt op dit moment het rendement op lange termijn simpelweg ingeschat op basis van korte termijn effecten: de huidige, door de ECB gemanipuleerde lage marktrente. Wie verzint het om een lange termijn belegger af te rekenen op de waan van de dag?

Dip

De huidige lage inschatting van het lange termijn rendement staat ookin geen enkele verhouding met het feitelijke lange termijn rendement. De fondsen hebben een twintig jaars gemiddelde van zeven á acht procent gerealiseerd. Een tussentijdse dip, ook al duurt die enkele jaren, kan moeiteloos opgevangen worden. Het verleden heeft dit al aangetoond.

Het verwachte rendement wordt nu gebaseerd op alléén vastrentende waarden. Pensioenfondsen hebben gemiddeld 35 procent belegd in obligaties e.d. Deels Een deel daarvan is belegd in het buitenland/buiten de eurozone met andere renteniveaus. Deels uit eerder ingekochte obligaties met een hogere couponrente. Mijn inschatting is dat bij slechts tien tot vijftien procent van het belegd vermogen een directe relatie aan te tonen is tussen de actuele rentestand en de toekomstverwachting van de fondsen.

Overigens dient zich hier een bijzonder fenomeen aan: stel dat straks de rente weer gaat stijgen, dan worden de vastrentende waarden die nu tegen lage couponrente ingekocht zijn minder waard terwijl te gelijker tijd, op basis van de huidige rekenmethodiek, de rekenrente en dus de dekkingsgraad juist gaat stijgen. Het vermogen daalt dus maar de gezondheid neemt toe. Begrijpt u het nog?

Dekkingsgraad

Met de huidige rekenmethodiek zou nog te leven zijn, ware het niet dat het effect van de rekenrente op de dekkingsgraad onevenredig groot is. Eén procent verschil in rekenrente levert een verschil op van twaalf procentdekkingsgraad.

Erasmus schreef: ,,Door de zotheid komen oorlogen...Wat is er zotter dan om welke redenen ook een strijd aan te gaan van dien aard dat beide partijen er meer nadeel dan voordeel van ondervinden?”

Die strijd is nu al in volle gang. Niet verwonderlijk als de strijdende partijen denken dat de pensioenruif steeds kleiner wordt. Jongeren beweren dat de gepensioneerden al het geld aan het verbrassen zijn en de ouderen beweren dat wat hen toekomt gestolen wordt.

Koortsachtig wordt er nu gezocht naar aanpassing van het pensioenstelsel, zoals een persoonlijke pensioenopbouw en het loslaten van het solidariteitsprincipe. Er zitten wellicht een paar interessante ideeën bij om het stelsel te optimaliseren, maar het zijn geen oplossingen voor een niet bestaand probleem.

Onbegrijpelijk is ook de houding van de overheid. Zij zegt er alles aan te doen om het consumentenvertrouwen te laten stijgen. Het steeds maar weer suggeren dat ons pensioenstelsel op springen staat en dreigen met daling van de pensioenen en stijging van de premies is daarbij een prima instrument.

Oh gij Overheid, politici, Nederlandse Bank, Pensioenfondsen, Vakbeweging, economen, media, etc. waarom heeft u het zo ver laten komen?

Gooi het pensioenkind niet met het badwater weg , solidariteit is een te groot goed om te verkwanselen. Keer terug naar het oude systeem van vaste rekenrente. Dat geeft stabiliteit, voorkomt toename maatschappelijke onrust en herstelt het consumentenvertrouwen.

Gedraag je als lange termijn belegger en laat je niet meeslepen door de waan van de dag.

Oh gij Overheid, politici, Nederlandse Bank, Pensioenfondsen, Vakbeweging, economen, media, etc. keer terug op uw schreden!

Drs. Alex Rietveld is gepensioneerd, voormalig lid directieteam ABP Onroerend Goed

Lees hier de digitale editie



Volg ons