Een mooie dag bij Jan en Karina Wolkers thuis

Een mooie dag bij Jan en Karina Wolkers thuis
13 december 1990: Voor het door Jan Wolkers (m) gemaakte monument op de Den Uylbrug, geopend door minister Maij-Weggen (r) van Verkeer en Waterstaat. Op de voorgrond de tweeling Bob en Tom Wolkers, rechts Karina Wolkers, links Saskia den Uyl, dochter van Joop den Uyl. Burgemeester Hans Ouwerkerk is half zichtbaar. Rechts met bril wethouder Thom Germeraad.
© Foto ANP
Zaandam

De omvangrijke biografie ’Het litteken van de dood’ van Onno Blom over Jan Wolkers (1925-2007) maakt in het hele land de tongen en herinneringen los. Ook Ulke Brolsma uit Zaandam graaft in zijn geheugen over de markante kunstenaar, die met zijn beeld bij de dr. J.M. den Uylbrug een onuitwisbaar kunstwerk heeft neergezet. Brolsma ontmoette Wolkers meermalen, meestal in Zaandam en omstreken maar hij was ook een dag bij ’Jan en Karina’ thuis.

Het is de enige keer in zijn leven dat hij Texel heeft bezocht, maar het was een onvergetelijke dag: te gast zijn bij Jan en Karina Wolkers ’overzee’. Samen met de toenmalige wethouder Margreet Horselenberg bezocht Ulke Brolsma (73) ergens in 1990 beeldhouwer, schilder en schrijver Jan Wolkers in zijn woning Pomona aan de Rozendijk in Den Burg.

Het huis ligt aan de rand van De Dennen, met uitzicht over de weilanden met de Texelse schapen en het witte kerkje van Den Hoorn. Brolsma had als opdracht ’de kussens van Wolkers op te schudden’ na een aanvankelijke afwijzing van het ontwerp voor het beeld bij de Den Uylbrug in Zaandam door de kunstcommissie.

’Gunstig stemmen’

Als voorlichter van de gemeente Zaanstad kreeg Brolsma de ’eervolle’ opdracht om de maker van het toekomstige beeld bij de Den Uylbrug in Zaandam weer gunstig te stemmen. De kunstcommissie Zaanstad had net het ontwerp verworpen omdat het geen realistisch werk met de beeltenis van politicus Joop den Uyl was maar een combinatie van staal en glaswerk. Zelfs landelijke media berichtten erover en Brolsma moest maar eens gaan praten met de kunstenaar. Want Wolkers kon nog wel eens reageren als een ’ongeleid projectiel’. De toenmalige burgemeester Hans Ouwerkerk en de wethouders waren juist wel te porrren voor het beeld, dus het moest en zou er komen…

En het werd een mooie dag.

Karina en Jan fêteerden het Zaanse duo op lekkere hapjes, lieten alle kamers van Pomona en het volledige atelier zien, in de voormalige burgemeesterswoning op Texel, gebouwd in 1936. Wolkers was verliefd op Texel al sinds hij de Verkadeplaatjes van Jac. P. Thijsse had gezien en kon zijn liefde bekronen met dit huis. Wolkers troonde de Zaanse afvaardiging mee naar de vijver in de tuin waar hij regelmatig met vriendinnen en vrouwelijke gasten baadde (zonder de verhalen te vertellen over de escapades in die vijver, zoals Onno Blom nu wel schrijft in zijn biografie over Wolkers). Brolsma kan nog net een paardenbloem van een madeliefje onderscheiden, maar Jan Wolkers praatte in de tuin honderduit over de flora en fauna en wist van alle soorten namen en bijzonderheden te vertellen.

’Leda en de Zwaan’

Wolkers was als beeldhouwer niet onbekend in Zaandam. Hij maakte al eerder het beeld ’Leda en de Zwaan’ (1958) aan de Stationsstraat (en later exposeerde hij nog in het Kunstcentrum aan de Westzijde). Ulke Brolsma merkte geen moment iets van de nukkigheid en boersheid die Wolkers soms kon uitstralen. Sterker nog, er ontstond een vorm van vriendschap met de kunstenaar. Ooit declameerde hij tijdens een chique diner gebroederlijk met Jan Wolkers dichtregels van Willem Kloos: „Doodgaan. De bomen dorren in het laat seizoen…’. Nog steeds kan Brolsma de dichtregels moeiteloos opdreunen.

Uiteindelijk kwam het beeld van Jan Wolkers er gewoon, zoals afgesproken. Brolsma toont een fraaie zwart-witfoto van Steye Raviez (huisfotograaf van Wolkers) met een glunderende Brolsma naast Jan Wolkers die uitleg geeft als het kunstwerk omhoog wordt getakeld. Wethouder Ton Brinkman en Karina Wolkers kijken, samen met fotograaf Henk van de Leur, toe. Brolsma heeft ook nog een aantal persoonlijke ’in vriendschap’ gesigneerde boekwerken, waarbij de kunstenaar het Zaanse beeld heeft nagetekend. Biograaf Onno Blom beschrijft het Zaanse beeld in meerdere pagina’s in de recente biografie, waarvoor hij toegang had tot alle materiaal van Wolkers. Brolsma herinnert zich nog het (papieren) archief, aantekeningen en schetsen. Biograaf Onno Blom kreeg zelfs toegang tot stiekem op band opgenomen gesprekken en aantekeningen over journalisten die nog wel eens iets lelijks over Wolkers wilden recenseren en ook dat kwam Brolsma die ene dag ter ore. En Brolsma herinnert zich (met zijn vrouw is hij liefhebber van exotische en primitieve kunst) welke mooie kunstwerken Wolkers verzamelde. Een aantal exemplaren daarvan gaat overigens op dinsdag 7 november ter veiling bij De Zwaan in Amsterdam.

Titel beeld

De titel van het beeld is eigenlijk nooit ter sprake gekomen, aldus Brolsma. Het beeld wordt onder meer ’De roos’, ’De tulp’ en ’De kus’ genoemd. Plus een wat platvoerse benaming van een vrouwelijk geslachtsdeel. Het zou als het waar was wel passen in Wolkers ’ruige verhalen’.

Een mooie dag bij Jan en Karina Wolkers thuis
Ulke Brolsma met door Jan Wolkers gesigneerd exemplaar, met tekening van het beeld op de Den Uylbrug.
© Foto Ron Amesz

Ulke Brolsma: schrijver van Friese boeken

Zaandam Ulke Brolsma, afkomstig uit een literaire en drukkersfamilie uit het Friese Grou, volgde de kweekschool en de School voor Journalistiek (lichting 1968), werd hoofdredacteur van de universiteitskrant in Wageningen en ging naderhand de voorlichting in, onder meer bij de Rijksvoorlichtingsdienst. Hij was voorlichter voor de gemeente Zaanstad van 1988 tot 2004. Hij trad in de literaire sporen van zijn grootvader en vader. Ulke Brolsma publiceerde zelf een groot aantal werken in de Friese taal, onder meer het boek ’Oarloch yn en om Grou’ (2016) over een Grouse verzetsleider uit de Tweede Wereldoorlog die een verrader bleek. Zijn prijswinnende verhaal (Rely Jorritsma-prijs) uit de bundel ’Iona’ had bij publicatie een kleine rel, vanwege de coverfoto. Uit een familiealbum van zijn Roemeense schoonfamilie had hij een foto op het omslag. Een blote volwassene op de foto mocht wel gepubliceerd, een bloot kind werd uit het beeld gephotoshopt.

Meer nieuws uit Zaanstreek

Keuze van de redactie

Lees hier de digitale editie



Volg ons