’Een nieuwe dijk voor Marken, 50 jaar onderhoudsvrij’


Jacob Zeeman (links) en Jaap Boes op de zuidkade van de omringrijk rond Marken.

Jacob Zeeman (links) en Jaap Boes op de zuidkade van de omringrijk rond Marken. © Foto Wim Egas

Johan Moesj.moes@hollandmediacombinatie.nl
Marken

Een geheel nieuwe, overslagbestendige dijk vóór de bestaande dijk tussen de vuurtoren en ’het Kruis’. Dat is volgens de Eilandraad Marken dé manier om het voormalige eiland de komende tientallen jaren waterbestendig te houden. „Als die klus goed wordt opgepakt, hoeft er zeker vijftig jaar geen groot onderhoud meer plaats te vinden”, zeggen Jacob Zeeman en Jaap Boes van de werkgroep dijkversterking van de Eilandraad.

Marken staat aan de vooravond van een groot project waarbij de omringdijk rond het eiland ingrijpend moeten worden versterkt om overstroming bij extreme weersomstandigheden te voorkomen. Op dit moment voldoen grote delen van de dijk niet aan de normen. Eigenlijk is alleen de noordkade, tussen de Bukdijk en de vuurtoren, nog op orde. De west- en zuidkade zijn te laag, te instabiel en ook de bekleding laat te wensen over.

Eigenaar Rijkswaterstaat (RWS) wil in 2018 beginnen met de dijkversterking en studeert al lang op de verschillende mogelijkheden daarvoor. Onlangs werd een aantal alternatieven gepresenteerd op de website van RWS. „Gek genoeg zat het beste alternatief – althans wat ons betreft - daar niet bij”, aldus de Eilandraad.

„We zijn de afgelopen jaren nauw betrokken bij plannen als een serieuze gesprekspartner. We hebben intensief overleg gevoerd met Rijkswaterstaat en dat verliep, ondanks meningsverschillen, goed en constructief. Daarin is ook een eigen variant van de Eilandraad meegenomen in de vergelijkingen, waar we zeer content mee zijn. Een nadere uitwerking van die variant lijkt nu zelfs de beste oplossing. Daarom waren we nogal verbaasd dat die variant helemaal niet genoemd werd in het bericht van RWS.”

Die zuidkade is het dijkdeel tussen de vuurtoren en ’het Kruis’, het punt waar de verbindingsdijk overgaat in de Kruisbaakweg. De noordkade (tussen de Bukdijk en de vuurtoren) voldoet voorlopig nog en over de versterking van de westkade (vanaf ’het Kruis’ tot de Bukdijk) is geen discussie meer. Bij dat deel wordt de bestaande dijk beperkt verhoogd en verbreed, zo veel mogelijk richting het water. Ingrijpende nieuwe damwandconstructies zijn niet nodig.

Kopzorgen

De versterking van de zuidkade geeft de meeste kopzorgen, met name als het gaat om zetting, het proces waarbij de ondergrond onder de dijk zakt en dus ook de dijk zelf in de loop van de tijd hoogte verliest. RWS presenteerde onlangs drie varianten voor de versterking van de zuidkade. De eerste is een nieuwe dijk, vóór de bestaande. Slap veen wordt dan eerst afgegraven en er komt een nieuwe ondergrond van veel steviger zand. „Op die manier ontstaat een stabiele dijk die weer vijftig jaar mee kan”, aldus RWS. „Marken wordt bij dit alternatief zelfs iets groter dan nu, maar omdat de nieuwe dijk hoger en breder wordt zal het aanzien van het eiland wel wat veranderen.”

Bij de tweede variant wordt een versterkte dijk over de bestaande dijk gelegd, die volgens RWS minder hoog en minder breed hoeft te worden dan een geheel nieuwe dijk, maar ook maar 25 jaar meegaat in plaats van vijftig jaar. Derde optie is die van een overslagbestendige dijk over de bestaande dijk. In uitzonderlijke situaties mag er water over de dijk lopen zonder dat Marken onder water komt te staan. De dijk wordt hoger en vereist flauwere taluds waardoor hij ook veel breder wordt. Om het water dat over de dijk komt af te voeren, moet bij die variant ook de waterhuishouding op Marken worden aangepakt, onder meer door het verbreden van sloten.

Probleem

De Eilandraad ziet niet veel heil in de varianten twee en drie. „Bij variant twee wordt de dijk aan de binnenzijde voorzien van steunbermen van ongeveer dertien meter breed”, zegt Jacob Zeeman. „De dijk komt dus een enorm stuk het land in. Daardoor moet ook de huidige dijksloot naar binnen opschuiven waardoor Marken ongeveer twintig hectare kleiner wordt. Bij variant drie is dat effect nog groter.”

„Daarbij komt het probleem van zetting. De slappe veenlaag afgraven en vervangen door steviger zand kan niet bij een bestaande dijk en dus kun je bij zo’n variant zetting niet tegen gaan. Dat betekent dat je nu al een voorschot moet nemen op die zetting: je moet hem nu veel hoger maken om ervoor te zorgen dat hij over 25 of vijftig jaar de gewenste hoogte heeft. Hoe hoog hij dan nu moet worden is moeilijk te zeggen, maar het gaat om een flink stuk en dat zal beeldbepalend zijn. In de jaren zeventig is de zuidkade ook verhoogd en waren de zetting en schade waar men voor 25 jaar was uitgegaan, al gerealiseerd in de eerste vijf, zes jaar.”

Illusie

„Zetting speelt ook bij de steunbermen die nodig zijn”, vult Jaap Boes aan. „Dan worden gefaseerd lagen zand aangebracht op de ondergrond om de onderliggende veenlaag alvast samen te drukken. Het duurt jaren voordat het gewenste resultaat is bereikt en de echte dijkversterking kan beginnen. Ik weet niet of dat nou is wat we willen.”

Zeeman: „Het is een illusie om te denken dat je met deze methoden voor 25 of vijftig jaar geen groot onderhoud meer hoeft te plegen. Je zult zeker eens in de tien jaar terug moeten komen om de dijk weer te verhogen.”

Variant één, de geheel nieuwe dijk voor de bestaande op een ondergrond van zand, is de beste optie, vindt de Eilandraad. Dat is niet verwonderlijk, want het idee voor zo’n nieuwe dijk komt vanuit de Marker bevolking zelf. Zeeman: „Een nieuwe dijk op grondverbetering (zand in plaats van veen, red.) is de enige manier om er echt voor te zorgen dat je de komende vijftig jaar of meer niet terug hoeft te komen voor groot onderhoud. De verbindingsdijk naar Marken is daar het bewijs voor: die is bijna zestig jaar geleden aangelegd op een ondergrond van zand en ligt er nu nog net zo bij als toen.”

Enorm verschil

„In ons laatste overleg met RWS kwam Deltacommissaris Wim Kuijken, de directe adviseur waterveiligheid van minister Melanie Schultz, met het idee van een combinatie van twee varianten: een nieuwe dijk voor de bestaande op een ondergrond van zand, maar dan in de vorm van een overslagbestendige dijk. Dan volstaat een hoogte van 2,15 meter plus NAP in plaats van 2,37 meter en daardoor hoeft hij ook minder breed te worden. Dat is ruimtelijk een enorm verschil. Het idee is binnen de werkgroep van de Eilandraad en bij RWS erg goed gevallen.”

Boes: „Ten aanzien van de ruimtelijk impact van verschillende varianten, hecht de Eilandraad eraan dat daar nu al duidelijkheid over komt. RWS kiest ervoor om het uitvoeringsontwerp bij de aannemer neer te leggen en dan moeten we maar afwachten wat het wordt. Maar er zou nu al helderheid moeten zijn over de consequenties van de verschillende alternatieven in beeldkwaliteit, ruimtebeslag, tijd en bijbehorende kosten. Alleen dan kan de minister in de zomer een weloverwogen besluit nemen.”

Woensdag 18 mei is in dorpshuis Het Trefpunt een informatieavond over de dijkversterking, waar RWS een toelichting geeft op de verschillende varianten. Inloop vanaf 19.30 uur, aanvang 20 uur.

Meer nieuws uit NHD

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.