Executie bij kerk Hoorn dreunt nog lang na

Eric Molenaar
Hoorn

,,Ja, pa’’, antwoordde filmmaker Joost Schrickx, nauwelijks geïnteresseerd, als zijn vader Chris wel eens sprak over de gebeurtenissen op het Kerkplein op 4 januari 1945. Pas nu zijn vader er niet meer is, beseft Joost wat het voor invloed op iemand heeft om te moeten toekijken hoe onschuldige burgers worden vermoord. Hij zocht getuigen van weleer op voor een documentaire hierover: Het Offer.

Joost Schrickx, een 52-jarige regisseur, producent en scenarioschrijver uit Monnickendam, maakte eerder documentaires over onder andere duivenmelkers en depressie. In 2014 kwam zijn documentaire ’Om nooit te vergeten’ uit. Over 70 jaar bevrijding, met persoonlijke verhalen van Brabanders over de oorlog. ,,Bij het interviewen van mensen die het hadden meegemaakt realiseerde ik me hoe groot de invloed hiervan moet zijn geweest op hun latere leven. Dat bange jongetje van toen zat als het ware nog in die man van 80.’’

Genadeschot

Op 4 januari 1945 werden op het Kerkplein in Hoorn door de Duitsers vijf burgers geëxecuteerd: Johan Versfelt, Gerardus Jonker, Jacob Jansen, Hendrikus Imming en Johan Janssen. Dit als reactie op het neerschieten van de gehate Nederlandse SS´er George Herlee, door het verzet in Hoorn, op 30 december 1944. De bezetter liet als vergelding vijf verzetsmensen uit het huis van bewaring aan de Weteringschans in Amsterdam naar Hoorn brengen, waar ze staand tegen een muur van de Grote Kerk werden doodgeschoten.

Joosts vader was 14 toen hij de executie zag, glurend achter een raam van zijn ouderlijk huis aan de Kerkstraat - ondanks een ouderlijk verbod om te kijken.

,,In elk geval heeft hij gezien dat iemand die nog bewoog een genadeschot kreeg. Hoe dat zijn karakter heeft bepaald weet ik niet. Het was een joviale man, maar hij was ook strikt, een autoriteit. Hij praatte er wel eens over, maar bracht het nooit als verhaal. Meer een beetje tussen neus en lippen door. Misschien was hij bang zijn emotie een plek te geven.’’

Plakkaat

Joost Schrickx weet ook dat zijn vader op de dag na de executie het plakkaat van de muur van de Grote Kerk rukte waarop de bezetter meedeelde dat met de executie van de plegers van de ’laffe verzetsdaad’ een voorbeeld was gesteld. Hij wil in zijn documentaire verschillende mensen aan het woord laten die als kind of volwassene getuige van de executie zijn geweest. Een aantal heeft hij al geïnterviewd. Onder hen een kind dat gedwongen werd naar de op de grond liggende slachtoffers te kijken en een man die het als jongetje van 5 allemaal heeft gezien, maar wiens moeder hem op het hart drukte er ´maar niet meer aan te denken´. ,,En dat heeft hij gedaan.´´

Duidelijk is inmiddels dat iedereen het op zijn eigen manier, met vaak eigen details, heeft doorverteld aan volgende generaties. En dat verschillende mensen verschillende verhalen hebben over wat zich bij de Grote Kerk precies heeft afgespeeld. Voor de documentaire is dat niet erg, vertelt Schrickx. ,,Ik ben hierover met het NIOD, het instituut voor oorlogsdocumentatie, in gesprek geweest. Het gaat niet zozeer om de letterlijke herinnering. Het gaat om de invloed van zo’n enorm grote gebeurtenis op het heden. Een invloed die nog generaties lang wordt doorgegeven. Wat er precies is gebeurd lijkt van belang, maar is het minder. De aantasting van het gevoel van veiligheid, de heftigheid, de kern van emotie, die wil ik vangen.’’

In ontwikkeling

Joost wil niet te veel van de film prijsgeven. Het scenario is ook nog constant in ontwikkeling. Hij heeft gehoord dat er een tekst is waarin zijn vader precies heeft beschreven wat hij heeft meegemaakt. Daar is hij nog naar op zoek. Maandag, als het precies 71 jaar geleden is, zal hij ook filmen bij de Grote Kerk.

Werktitel

Het Offer is een werktitel. Het woord wordt gebruikt bij het monument in de muur van de Grote Kerk, waarmee sinds 1947 de slachtoffers ’van de onmenschelijke wreedheid’ worden geëerd. Maar Schrickx verbindt het ook met de verzetsmensen die de landverrader doodschoten, die al zo veel levens op zijn geweten had. En met mensen zoals zijn vader, ’van wie het leven toch een knauw heeft gekregen door wat ze meemaakten’.

De documentaire, van ongeveer drie kwartier, komt in de tweede helft van 2016 uit. De maker hoopt op een première in de open lucht, bij de kerk. De film zal ook onderdeel uitmaken van een lespakket dat hij maakt voor verschillende Hoornse scholen.

Wie een bijzonder verhaal of herinnering heeft met betrekking tot de executie wordt verzocht contact op te nemen via joost@pelicula.nl.

Meer nieuws uit West-Friesland

Meest gelezen