Naarder Eng, wandeling door de tijd (7 km)

Soms is het net Spoorloos, zegt GNR-boswachter Ben Blessing tijdens de wandeling door de Naarder Eng. Het Goois Natuurreservaat heeft nu 96% van het vanouds verkavelde landbouwgebied in handen. ,,Maar er zijn nog kleine percelen, gedeeltes van oude ’engen’ die via overerving in particuliere handen zijn gebleven. We sporen de eigenaars op tot in Australië en Nieuw-Zeeland. Sporen in het landschap verwijzen zelfs naar bewoning in de Bronstijd, maar ook naar de periode dat de Naarder Eng deel uitmaakte van de verdedigingslinie rondom de Naarder Vesting en de Huizer boer zich krom zwoegde op hoge, arme zandgronden aan de Zuiderzee.’’

Hij weet waar ze zitten, zegt Blessing. Een paar oude veldposten van de Naarder Vesting. Greppels uit de achttiende eeuw, waarin het veldgeschut stond opgesteld om de vijand uit het oosten tegen te houden. Maar het is goed zoeken. Duidelijker waarneembaar zijn de voormalige scheidingswallen tussen de engen, in het kromgegroeide eikenbosje waar de wandeling begint. Op die wallen stond eikenhakhout, dat werd gebruikt als brandstof, voor afrastering en gereedschap en waarvan de schors naar de leerlooierijen ging. ,,Optimale recycling op natuurlijke basis’’, zegt de boswachter.

Nadat een groot aantal engen in onbruik was geraakt, groeide het hakhout over de wallen heen en vormde de bosschage waarin we nu lopen. Maar aan de Hoge Zeeweg zijn links en rechts nog engen in tact. Daarop wordt onder auspiciën van GNR kleinschalige landbouw bedreven met traditionele gewassen als boekweit en zomer- en wintertarwe, en zo min mogelijk chemische bestrijdingsmiddelen. Eromheen ligt een lappendeken van voormalig privé-eigendom van Gooise boeren en gemeentes. Ook hier wijst Blessing op sporen in het land, die erop duiden dat boeren hun akkers verlieten omdat ze naar de fabriek gingen. De percelen verwilderden, raakten bebost. Na de Tweede Wereldoorlog werden her en der naaldbomen geplant, die nodig waren voor de woningbouw. Het GNR streeft ernaar om die boomsoorten te vervangen door loofhout. ,,We willen meer licht en variatie aanbrengen door de aanplant van berken, beuken en lijsterbes.’’

Daar is de Eukenberg! Blessing beklimt hem met grote stappen, terwijl hij uitlegt dat de naam waarschijnlijk afkomstig is van het ’eken’, het loskloppen van de eikenbast voor de leerlooierij. Bovenop de veertien meter hoge heuvel genieten we van het uitzicht over het Gooimeer met Almere aan de einder. Voor ons liggen drie kleine aaneengesloten engen, waarin resten van prehistorische bewoning zijn gevonden. Daarachter is een perceel laag eikenhakhout van tweehonderd meter breed. Dat is onlangs door GNR gekortwiekt om het uitzicht op het water te herstellen.

De kunstmatig opgeworpen Eukenberg was in de middeleeuwen een baken voor de schippers. ,,Bij slecht weer werden er vuren op gestookt. Naderhand kwam het gebied in handen van rijke Amsterdamse kooplieden, die er een theekoepel bovenop zetten. Die heeft er tot midden vorige eeuw nog gestaan.’’ Langs de zanderige engen gaat het pad naar het Gooimeer. Bij het fietspad dat parallel aan de oever loopt wijst de boswachter op restanten van de oude klifkust, een zeldzaamheid in ons land. ,,Tot hier kwam vroeger het water van de Zuiderzee’’, zegt hij. ,,Voor de aanleg van de Afsluitdijk was er immers eb en vloed.’’ In de rietkragen aan de oever klinkt plots het geluid van een kolonie kleine zwanen. ,,Die komen hier overwinteren.’’ Blessing snuift met zichtbaar genoegen de frisse ’zeelucht’ op. De natuur herstelt zich in oude glorie.

JOS DE LEYSoms is het net Spoorloos, zegt GNR-boswachter Ben Blessing tijdens de wandeling door de Naarder Eng. Het Goois Natuurreservaat heeft nu 96% van het vanouds verkavelde landbouwgebied in handen. ,,Maar er zijn nog kleine percelen, gedeeltes van oude ’engen’ die via overerving in particuliere handen zijn gebleven. We sporen de eigenaars op tot in Australië en Nieuw-Zeeland. Sporen in het landschap verwijzen zelfs naar bewoning in de Bronstijd, maar ook naar de periode dat de Naarder Eng deel uitmaakte van de verdedigingslinie rondom de Naarder Vesting en de Huizer boer zich krom zwoegde op hoge, arme zandgronden aan de Zuiderzee.’’

Hij weet waar ze zitten, zegt Blessing. Een paar oude veldposten van de Naarder Vesting. Greppels uit de achttiende eeuw, waarin het veldgeschut stond opgesteld om de vijand uit het oosten tegen te houden. Maar het is goed zoeken. Duidelijker waarneembaar zijn de voormalige scheidingswallen tussen de engen, in het kromgegroeide eikenbosje waar de wandeling begint. Op die wallen stond eikenhakhout, dat werd gebruikt als brandstof, voor afrastering en gereedschap en waarvan de schors naar de leerlooierijen ging. ,,Optimale recycling op natuurlijke basis’’, zegt de boswachter.

Nadat een groot aantal engen in onbruik was geraakt, groeide het hakhout over de wallen heen en vormde de bosschage waarin we nu lopen. Maar aan de Hoge Zeeweg zijn links en rechts nog engen in tact. Daarop wordt onder auspiciën van GNR kleinschalige landbouw bedreven met traditionele gewassen als boekweit en zomer- en wintertarwe, en zo min mogelijk chemische bestrijdingsmiddelen. Eromheen ligt een lappendeken van voormalig privé-eigendom van Gooise boeren en gemeentes. Ook hier wijst Blessing op sporen in het land, die erop duiden dat boeren hun akkers verlieten omdat ze naar de fabriek gingen. De percelen verwilderden, raakten bebost. Na de Tweede Wereldoorlog werden her en der naaldbomen geplant, die nodig waren voor de woningbouw. Het GNR streeft ernaar om die boomsoorten te vervangen door loofhout. ,,We willen meer licht en variatie aanbrengen door de aanplant van berken, beuken en lijsterbes.’’

Daar is de Eukenberg! Blessing beklimt hem met grote stappen, terwijl hij uitlegt dat de naam waarschijnlijk afkomstig is van het ’eken’, het loskloppen van de eikenbast voor de leerlooierij. Bovenop de veertien meter hoge heuvel genieten we van het uitzicht over het Gooimeer met Almere aan de einder. Voor ons liggen drie kleine aaneengesloten engen, waarin resten van prehistorische bewoning zijn gevonden. Daarachter is een perceel laag eikenhakhout van tweehonderd meter breed. Dat is onlangs door GNR gekortwiekt om het uitzicht op het water te herstellen.

De kunstmatig opgeworpen Eukenberg was in de middeleeuwen een baken voor de schippers. ,,Bij slecht weer werden er vuren op gestookt. Naderhand kwam het gebied in handen van rijke Amsterdamse kooplieden, die er een theekoepel bovenop zetten. Die heeft er tot midden vorige eeuw nog gestaan.’’ Langs de zanderige engen gaat het pad naar het Gooimeer. Bij het fietspad dat parallel aan de oever loopt wijst de boswachter op restanten van de oude klifkust, een zeldzaamheid in ons land. ,,Tot hier kwam vroeger het water van de Zuiderzee’’, zegt hij. ,,Voor de aanleg van de Afsluitdijk was er immers eb en vloed.’’ In de rietkragen aan de oever klinkt plots het geluid van een kolonie kleine zwanen. ,,Die komen hier overwinteren.’’ Blessing snuift met zichtbaar genoegen de frisse ’zeelucht’ op. De natuur herstelt zich in oude glorie.

JOS DE LEY

Wandeling: Naarder Eng, Eukenberg

Afstand: 7 km (volg paaltjes met rode pijl)

Begin- en eindpunt: GNR-parkeerplaats Nimmerdor, aan het eind van de Fazantweg (route via Naarderstraat en Schapendrift)

Honden: alléén los op wegen en paden

Horecasuggestie: op de knik in de Fazantweg: theehuis Bos en Hei (Oud Huizerweg 30, Naarden). In Huizen: Kalkovens, De Haven van Huizen

Wandeling: Naarder Eng, Eukenberg

Afstand: 7 km (volg paaltjes met rode pijl)

Begin- en eindpunt: GNR-parkeerplaats Nimmerdor, aan het eind van de Fazantweg (route via Naarderstraat en Schapendrift)

Honden: alléén los op wegen en paden

Horecasuggestie: op de knik in de Fazantweg: theehuis Bos en Hei (Oud Huizerweg 30, Naarden). In Huizen: Kalkovens, De Haven van Huizen

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.