Terugkeer van de verrassing (2 uur)

Schaep en Burgh, hoofdkantoor van Natuurmonumenten, was in het begin van de negentiende eeuw bijna afgebroken. ,,Dat gebeurde in die tijd wel vaker met verlaten, slecht verkoopbare buitengoederen’’, vertelt IVN-gids Wil Hegge. ,,Als de toenmalige eigenaar jonkheer Willem van Loon niet tijdig van zijn plannen om naar Indië te emigreren had afgezien en hij niet getrouwd was met Anna van Winter - dochter van een vermogende kunsthandelaar - zou dat ook het lot zijn geweest van Schaep en Burgh. Het stel verbouwde het buiten, liet de tuin aanleggen en kreeg tien kinderen.’’

Samen met Johan van Galen Last, ’architect’ van het Herstelplan ’s-Gravelandse Buitengoederen, lopen we naar de lindekom achter het buiten. De vijver van Schaep en Burgh is inmiddels ontdaan van al het overhangend, verwilderd groen. Ook struiken en bomen die niet pasten bij de Engelse landschapsstijl, in de weg stonden, dan wel oud en ziek waren zijn verwijderd en inmiddels herplant. Resultaat is een prachtige ruimte, met open zichtlijnen, maar ook herstelde authentieke beplanting die borg staat voor verrassende effecten. Het hooilandje vlak voor de lindekom dat één keer per jaar wordt gemaaid, is tien jaar geleden aangelegd om wilde planten als de kievitsbloem de kans te geven.

,,Als we klaar zijn met inrichting van de achterzijde van Schaep en Burgh, komt het gazon van de villa ook in hooilandbeheer’’, kondigt Van Galen Last aan.

We gaan meteen rechts langs de zuidelijke oever, waar Wil Hegge en zeldzame paddenstoel denkt te vinden, die gewoon een weggegooide koek blijkt te zijn. Terwijl de gids moppert, vertelt Van Galen Last over de 180 jaar oude eiken die op deze plek hebben gestaan. Ze stonden op omvallen en zijn één op één vervangen door jonge bomen. ,,Eronder zijn heesters geplaatst uit de tijd van landschapsarchitect Zocher, die hier in 1820 aan het werk is geweest. Riebes, hazelnoot, lijsterbes en hulst’’, somt hij op. In totaal zijn zestig sterk verouderde eiken, beuken en tamme kastanjes op het 25 hectare grote landgoed vervangen. We zijn aangekomen bij een plek waar tot voor kort rododendrons van zeven meter hoog stonden, die het zicht op het eiland in de lindekom benamen. ,,Het eiland ligt strategisch. Je kunt hier vandaan niet zien waar de vijver ophoudt. Een van de verrassende effecten, die we bewust hebben teruggebracht.’’

Bij een informatiebord van Natuurmonumenten kijken we even achterom. Zowaar, daar ligt Schaep en Burgh, in al zijn grandeur weerspiegeld in de vijver. Aan het eind van de kom zien we ineens een plukje riet aan de vrijgemaakte oever. ,,Daar huisde dit voorjaar een meerkoet, een beschermde vogelsoort. Dat plekje laten we voorlopig intact. We proberen zoveel mogelijk cultuur en natuur met elkaar te verweven.’’ Aan de oostzijde, op de kop van de vijver is een beukenbos, dat voor veertig procent zal worden uitgedund. ,,Daaronder komen heesters, zodat je het weiland achter het bos niet direct ziet. Weer zo’n verrassing.’’

Kort nadat we het pad langs de noordelijke oever hebben betreden, wijst Van Galen Last de varenbeuk aan, de laatste boom die dit voorjaar is geplant. Vara’s Vroege Vogels was erbij. ,,Je moet met zo’n herstelplan een halve eeuw vooruitkijken. Heesters verdwijnen, maar bomen blijven bestaan. We hebben hier met opzet smalle bomen geplaatst, zoals de Italiaanse populier en zuilbeuk, die opvallen tegen de achtergrond. Aan de overkant van de vijver is nu het neoclassicistische Capitool zichtbaar, de vroegere biljartkamer, waar het NOS-programma met dezelfde naam werd uitgezonden - en tegenwoordig Vroege Vogels. Het pad rechts door het Nachtegalenbos brengt ons terug naar af.

Sinds de grondwaterstand is gedaald groeien hier geen brandnetels meer en zijn ook de nachtegalen verdwenen, die zo van het struikgewas houden. In het bos is rechts de afslag naar de Ezelskamp, een route die Wil Hegge morgen aan zijn wandeling zal toevoegen. Bij de boomgaard, die in ere wordt hersteld, biedt Jansen van Galen ons zichtbaar trots een appel aan, de Glorie van Holland. Tevreden kauwend rijd ik naar huis.

JOS DE LEY

Wandeling: Schaep en Burgh, ’s-Graveland.

Tijdstip: met IVN-gids 20 september, 13.30 u.

Duur: ongeveer twee uur.

Vertrek- en eindpunt: parkeerplaats Schaep en Burgh, ten westen van het huis bij de boomgaard. N.B. tijdelijk alleen bereikbaar vanaf de Hilversumse kant.

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.