Martijn Engelbregt ontregelt

Martijn Engelbregt. ,,Humor ontspant. Dat maakt je ontvankelijk voor andere meningen.’’

Martijn Engelbregt. ,,Humor ontspant. Dat maakt je ontvankelijk voor andere meningen.’’© Foto Erna Faust

Mark Minnema
Bergen

Wat Martijn Engelbregt, genomineerd voor de Victoriefonds Cultuurprijs, bedenkt ziet er niet uit als kunst. Het kan bijvoorbeeld zijn dat je op straat wordt aangesproken door iemand die je vraagt of je aangeraakt wilt worden. En zo ja, waar dan? Daar krijg je een rode sticker opgeplakt: PLEASE TOUCH. Of je zegt nee, dan krijg je terug: ’Fijn dat u uw grenzen aangeeft!’

Dan heb je te maken met ’Gewenste Intimiteiten’, een project waarin hij een andere benadering onderzoekt van de Me Too-discussie. Ander voorbeeld: hij zette een enorm rood billboard in verstild landschap, met knalgroot de tekst ’NIET STOREN’.

Een passant krijgt een omhelzing van een medewerkster van ’Gewenste intimiteiten’, een project van Martijn Engelbregt.

Een passant krijgt een omhelzing van een medewerkster van ’Gewenste intimiteiten’, een project van Martijn Engelbregt.

De Bergenaar lanceerde ook de mobiele Medicijnfabriek, waar je wordt geholpen om de helende werking van de natuur te ervaren. Engelbregt: „Een kunstenaar heeft mogelijkheden die anderen niet hebben. Een arts kan mensen niet zomaar een eigen medicijn laten maken. Ik wel.”

Proceskunstenaar

Hij noemt zichzelf verbinder, proceskunstenaar of onderzoekskunstenaar. Een rode draad in zijn projecten is dat ze de toeschouwer op het verkeerde been zetten. Engelbregt ontregelt. „Niet om in chaos terecht te komen, maar om verwondering op te wekken over hoe we veel dingen automatisch doen, omdat iedereen het zo doet.”

Uit die verwondering kan verandering ontstaan, redeneert Engelbregt. Is die nodig? „Ik ervaar heel veel dingen die niet de goede kant opgaan, door hoe we de wereld hebben ingedeeld, alle systemen die we hebben bedacht. We zijn bijvoorbeeld als gekken bezig de poolkappen te laten smelten. Iedereen ziet het gebeuren, denkt ’jeetje wat erg’, maar ook: ’het is mijn pakkie-an niet’. Ik bedenk nieuwe manieren om naar zulke vanzelfsprekendheden kijken. Hoe krijg je de verwondering weer aan de praat, en daarmee het idee dat het ook anders zou kunnen?”

Boosheid

De Medicijnfabriek, een rijdende ambulance, is bijvoorbeeld een uitnodiging om op een andere manier de natuur te ervaren, en ook je eigen welzijn. En met ’Gewenste Intimiteiten’ wil hij mensen laten nadenken over aanraking: waar ligt je grens, maar ook: wat zijn je behoeften. „De discussie rond Me Too maakt veel boosheid los, maar we weten ook dat een mens fysieke aanraking nodig heeft. Veel mensen weten wel wat ze niet willen, maar wat ze wel willen, ligt ingewikkelder.”

Hij spreekt met zo veel ernst over zijn werk dat je bijna zou vergeten hoe geestig het vaak is. Humor is een belangrijk element, legt Engelbregt uit. Humor ervaren is eigenlijk kortsluiting in je hoofd: er worden dingen aan elkaar verbonden die je nog niet eerder gecombineerd had. In je brein wordt zo een nieuw paadje geschapen.

„Dat kan helpen om van het gebaande pad af te komen. En humor ontspant. Dat maakt je ontvankelijk voor andere meningen. Mensen zoeken vooral bevestiging van eigen ideeën – het is wat je tegenwoordig zo veel ziet. Er is geen gesprek waaruit nieuwe mogelijkheden ontstaan. We lopen de hele tijd in een soort spanning rond, klaarwakker en gestrest, alert op wat ons aangedaan zou kunnen worden. Daarom is humor zo belangrijk. Ook al geloof je er totaal niets van wat ik zeg, als je even in een lach schiet, is dat al helend.”

Hij wordt wel geëngageerd kunstenaar genoemd, iemand die aan de maatschappij sleutelt. „Daar zit wel wat in. Veel in de wereld zou anders kunnen. Ik doe daar ontdekkingen in, maar weet toch ook niet hoe het allemaal moet. Stoppen met vlees eten, je buurman een kus geven? Mijn eerste boodschap is: als we ontspanning kunnen vinden, ontdekken we misschien dat er andere dingen mogelijk zijn.”

Victoriefonds Cultuurprijs

De genomineerden voor de tweejaarlijkse Victoriefonds Cultuurprijs zijn bekend. De Alkmaarsche Courant portretteert ze.

Eerder was al bekend gemaakt dat de Alkmaarse dichter en performer Ozan Aydogan (1993) de winnaar is van de nog zogeheten Rabobank Jong Talentprijs 2018. De andere genomineerden zijn:

Categorie Visuele Kunsten: Martijn Engelbregt, Gerben Hermanus en Catinka Kersten.

Categorie Podiumkunsten: drummer Han Bennink, luitist en gitarist Mike Fentross en zanger Paul de Munnik.

Categorie Letteren: Gerda Blees, Barry Smit en Saskia Stehouwer.

Zondag 9 september onthult juryvoorzitter Hetty Hafkamp (burgemeester Bergen) wie de cultuurprijs ’Visuele kunsten’ krijgt. Dat gebeurt vanaf 16.30 uur in het Stedelijk Museum Alkmaar aan het Canadaplein. De toegang is vrij voor belangstellenden. Aanmelden kan via Iedereen is welkom, de toegang is gratis. Aanmelden kan via de website www.victoriefondscultuurprijs.nl

De bekendmaking van de andere categorieprijzen: 14 oktober Letteren en 11 november Podiumkunsten.

Meer nieuws uit Alkmaar

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.