Museumrubriek | Gevelsteen lag jaren op zolder te verstoffen

Gevelsteen Slot van Koningsbergen, museum Kennemerland
© Foto Ronald Goedheer

De gevelsteen op deze foto geldt als een van de topstukken in Museum Kennemerland.

Hoewel uiteindelijk niets definitief kon worden vastgesteld, is dankzij diepgravend onderzoek van drs. A. Schweitzer veel over deze unieke steen aan het licht gebracht.

Vast staat dat het pand aan de Peperstraat, waarin de steen was aangebracht, in 1900 werd gesloopt nadat het was verkocht aan de r.-k. parochie van de heilige Agatha. Een jaar later verrees op dezelfde plek een nieuw woonhuis, dat er tot op de dag van vandaag staat.

Kerkmeester Th.J. Cornelisse, die ook een sigarenfabriek aan de Breestraat had, nam de gevelsteen mee en liet die jarenlang op de bedrijfszolder liggen. Pas in 1910 deed hij het 57 kilo wegende, uit Bentheimer zandsteen vervaardigde object inmetselen in de gevel van een nieuw pakhuis.

Toen fabriek en bijgebouwen in 1942 werden gesloopt, zorgde burgemeester H.J.J. Scholtens ervoor dat de steen niet verloren ging, maar bij de toenmalige Kennemer Oudheidkamer terechtkwam.

Gevelstenen waren in vroeger eeuwen aanduidingen van naam of beroep van de eigenaar/bewoner, of maakten – zoals in dit geval – iets duidelijk over handelsbetrekkingen met buitenlandse steden.

Deze gevelsteen behoorde met de panden Peperstraat 24 en 26 tot de eigendommen van de – nazaten – van de Amsterdamse koopman Rem Bisschop (1572-1625), die met zijn echtgenote Lysbeth (1566-1652) lang in Koningsbergen had gewoond én gehandeld. Indrukwekkend middelpunt van die stad was het grote slot, domicilie van Pruisische heersers.

Terzijde: sinds de Tweede Wereldoorlog, toen de stad – inclusief het slot – grotendeels verwoest werd, heet Koningsbergen Kaliningrad. Het is een Russische ‘exclave’, ingeklemd tussen Polen en Litouwen.

Na het overlijden van Bisschop werden diens zaken voortgezet door zijn weduwe en haar schoonzoon Frans van Limborch. Hij was het die de twee panden aan de Peperstraat kocht, het eerste in 1630, het tweede in 1636. Van Limborch liet de huizen verbouwen tot één geheel. Waarschijnlijk is toen de gevelsteen aangebracht. In 1652 werd in het register van de Beverwijkse schutterij voor het eerst melding gemaakt van het pand én de steen.

De afbeelding van slot Koningsbergen toont de burcht zoals die er in de periode 1547-1557 moet hebben uitgezien.

Het onderzoek van drs. Schweitzer uit 2012 heeft verder aannemelijk gemaakt dat de gevelsteen speciaal voor het Beverwijkse pand (dat overigens later weer is gesplitst in twee huurwoningen) is vervaardigd door een Amsterdamse steenhouwer, hoogstwaarschijnlijk aan de hand van een schilderij of gravure.

Museum Kennemerland is – onder normale omstandigheden – geopend op woensdag- zaterdag- en zondagmiddag van 14.00 tot 17.00 uur.

Meer nieuws uit IJmond

Meest gelezen