Op het wandelpad naar de Orangerie op landgoed Elswout staat een monumentale beuk. Althans, wat er van over is: een grote stam die geheel is ontdaan van zijtakken.

,,Gekandelaberd'', noemen boswachters Marieke Schatteleijn en Ton Visser van Staatsbosbeheer dat. De dode beuk was te gevaarlijk om met takken en al te laten staan. Onttakeld vormt hij geen risico meer voor argeloze wandelaars. De afgezaagde takken liggen nog in de sloot.

Er zijn meer bomen op Elswout die hetzelfde lot te wachten staat. Of nog erger: die helemaal worden neergehaald. Zoals een boom die begroeid met klimop tegen zijn buurman hangt. Hij gaat weg. Zijn buurman mag blijven.

Zo zijn er overal verspreid over het landgoed bomen die aangepakt gaan worden. Of die er van afkomen met een flinke snoeibeurt. Half februari gaat de aannemer aan de slag.

Het was even schrikken voor de boswachters van Staatsbosbeheer. ,,Een tijd geleden ging een grote beuk om waarvan wij dachten: hoe kan dit, de boom is toch gezond? Vervolgens hebben we een extern bureau opdracht gegeven de bomen langs de gemarkeerde wandelroutes op Elswout en het doorgaande fietspad op Duinvliet te onderzoeken.''

Het bureau kwam tot de alarmerende conclusie dat veel bomen losstaan. Vervolgens heeft Staatsbosbeheer gezocht naar mogelijke oorzaken. De boswachters: ,,Het zou kunnen dat de bomen die hier zo'n 150 jaar geleden zijn geplant in een te dunne laag aarde staan. Je moet je voorstellen dat destijds bij de aanleg van het landgoed op het duinzand aarde is aangebracht waar de bomen in wortelen. Maar omdat de aardelaag dun is hebben veel bomen geen omvangrijk wortelstelsel ontwikkeld. Sommige bomen zijn nu topzwaar en dreigen om te vallen.''Omvallen

Zo'n 314 bomen zijn beoordeeld. Daarvan vormen 280 een zeker risico, daarmee moet iets gebeuren. Tachtig bomen gaan weg, daarvoor komen andere in de plaats. De rest wordt gesnoeid of laat Staatsbosbeheer voor wat het is. ,,Die bomen mogen rustig omvallen, want ze staan op een plek waar ze geen kwaad kunnen.''

De getroffen bomen zijn met name beuken. ,,Beuken krijgen een grote kroon, en worden dus op een gegeven moment te zwaar. Je kunt ze ook niet eindeloos snoeien omdat ze een hele kwetsbare bast hebben die lijdt onder te veel zonlicht.''

Langs het doorgaande fietspad op Duinvliet zijn direct de risicovolle bomen verwijderd. Op Elswout moet de aannemer nog aan de slag. Uit voorzorg zijn de meeste wandelpaden afgezet. Alleen de Orangerie op Elswout is bereikbaar voor het publiek evenals de hertenbaan. Niet dat mensen zich veel van de afzettingen aantrekken. Overal zie je mensen lopen, tot ongenoegen van de boswachters.

Staatsbosbeheer heeft inmiddels een plan van aanpak. Alle monumentale bomen en de bomen langs lanen worden vervangen, evenals een aantal beuken op de mosheuvel. Daar zijn vorig jaar ook beuken vervangen door veel kleinere exemplaren. Je kunt zien dat er daardoor meer zonlicht op het mos komt. ,,Om de heuvel in stand te houden komen hier nieuwe bomen met een behoorlijke omvang. Dan ligt het mos meer in de schaduw.''

De werkzaamheden beginnen half februari en moeten voor half maart klaar zijn als het broedseizoen begint. Staatsbosbeheer gaat niet alle opgeruimde bomen en gesnoeide takken weghalen. ,,Waar ze niet in de weg liggen laten we ze lekker liggen. Vaak maakt het opruimen meer kapot dan de boel de boel laten. Bovendien zijn veel takken en bomen een goede woonplaats voor dieren.''Gemengd

Dit keer zal Staatsbosbeheer de bomen zorgvuldiger planten. ,,We zetten ze in een gemengde grondlaag, waardoor de wortels eerder de neiging hebben dieper de grond in te gaan.''

De kosten van de totale operatie zijn nog niet bekend maar lopen waarschijnlijk in de tienduizenden euro's. Die zal de beherende instantie van Elswout zelf moeten opbrengen. ,,We hebben nog geen idee waar we het geld vandaan gaan halen.''

Een deel van het gesnoeide hout zal worden verkocht aan het publiek.

Zaterdag 11 februari is er een informatiemiddag voor het publiek. Tussen 12 en 16 uur staan de boswachters klaar in het koetshuis om te vertellen over het onderzoek en het verdere verloop van de werkzaamheden.