Russenweg, Russenplein, Russengat, Russenmonument. Wat moeten ze in Bergen met al die Russen? Het zijn herinneringen aan het jaar 1799, toen Russische troepen (en Britse) probeerden de Fransen uit Nederland te verjagen. Het leidde tot een bloedige confrontatie in Bergen.
Een handig beginpunt is Duinvermaak, het vermaarde pannenkoekenrestaurant aan de voet van het Bergense duingebied. Parkeren is gratis. Als er plek is althans, want het parkeerterrein is vaak vol. Loop vanaf dit parkeerterrein het bos in en hou rechts aan. Klim via een steile trap en een kronkelig paadje de hoge duintop op.
Het klimmetje loont, want bovenaan is een prachtig uitkijkpunt. Tot aan Bergen aan Zee (te herkennen aan het torentje van Huize Glory) kun je kijken. Vooraan de zanderige duinpannen die het ’Russengat’ worden genoemd. Vochten de Russen, op gravures steevast getooid met een soort groene mijters, zich hier een baan door de Franse en Hollands-Bataafse linies? Bleven hier hun knekels achter onder het stuifzand van de toen nog kale duinen?
Eerst hadden de Russen en hun Engelse bondgenoten het geprobeerd via de polder. Dat ging mis. Over de smalle polderdijkjes konden ze niet manoeuvreren. Daarop werden de hoger gelegen duinen als slagveld uitgekozen. Op 19 september 1799 vielen de Russen aan. Ze namen Bergen in, maar moesten al snel weer vluchten voor de Fransen. Twee Russische generaals werden gevangengenomen. Bijna 1800 mannen werden gedood, ruim 1200 raakten gewond. Het was een slachting.
Onthoud deze plek goed. In de zeldzame gevallen dat er sneeuw ligt, is het een ideale plaats om te sleeën. Knoerthard omlaag kun je, vooral als de piste lekker is aangevroren. Bij Bergenaren staat deze plek bekend als De Drie Banken.
Loop omlaag door de duinpan en je voelt hoe zwaar de manschappen, weken eerder ingescheept in Sint Petersburg en overgevaren naar West-Europa, het moeten hebben gehad. Ploeterend door het mulle zand, een ransel en een zwaar musket meetorsend.
Steek de duinpan rechtdoor over. Loop, eenmaal bovengekomen, bij een kruising van drie bospaden rechtdoor. Volg dit wandelpad dat zich door het Bergerbos slingert richting de Eeuwigelaan. Daar stuit je op de achtertuinen van de chicste laan van Bergen. Sla links af en houd de achtertuinen aan je rechterhand. Ga bij de eerste gelegenheid rechts en direct links. Nu gaat het over de Eeuwigelaan zelf, die overgaat in de statige Hoflaan, met links het Museum Kranenburgh. Huis van de Bergense School maar momenteel gesloten wegens verbouwing.
Even verder ligt de oude dorpskern van Bergen. Op een verhoging torent de Ruïnekerk boven de bebouwing uit. Op deze plek kwam het tot een felle strijd tussen Fransen en Russen. Volgens de verhalen zitten de kogelgaten nog in de muur van de kerk. Klopt dat ook? Een nadere inspectie van de muren geeft geen uitsluitsel. Ja, er zijn diverse gaten te zien, maar die kunnen ook door ouderdom en erosie zijn ontstaan. Zeker de ruïnerestanten van de kerk zijn oud en verbrokkeld.
Overigens was de kerk al een ruïne toen de Fransen en Russen elkaar te lijf gingen. Het waren de Geuzen die het gebedshuis in de Tachtigjarige Oorlog hadden verwoest om te voorkomen dat de Spanjaarden het zouden gebruiken voor militaire doeleinden. En zo draagt de Ruïnekerk de sporen van diverse indringers die Nederland wilden overheersen.
Wie meer wil weten over de strijd in 1799, kan museum het Sterkenhuis bezoeken (naast de kerk gelegen), al moet je dan wel wachten tot mei. Het museum is in het najaar en de winter gesloten. Voor wie gewoon even iets wil drinken of eten: keuze genoeg. Bergen barst van de eet- en drinkgelegenheden.
We maken de wandeling in stijl af. Voorbij de Ruïnekerk linksaf de Breelaan op en na tweehonderd meter rechtsaf de Russenweg in. Aan het eind daarvan, op de hoek met de Notweg, staat het Russisch monument, voorzien van cyrillische letters. Er staat: ’Ter eeuwige nagedachtenis aan de Russische krijgers, gevallen bij Bergen’.
Wandel terug de Notweg in. Via het Grootland bereik je de Breelaan. Rechtsaf naar Duinvermaak.
Koen van Eijk
Start en finish: Duinvermaak, Breelaan 132 in Bergen. Parkeren aan de overkant is gratis.
Afstand: 4 tot 5 kilometer. Wie flink doorstapt is in een uur klaar, maar neem vooral de tijd: er is onderweg genoeg te zien.
Horeca: In het dorp rijkelijk aanwezig.