Een paar herensokken en een pond spruitjes. Allebei koopwaar. Op de zak spruitjes staat Holland. Op de sokken staat Fair Globe. Het staat ook op pakken koffie van Lidl en daar staat dan onder dat het Max Havelaarkoffie is. Max Havelaar zelf voert het keurmerk Fair Trade. Nou kun je denken dat Fair Trade en Fair Globe hetzelfde garanderen; dat het producten van eerlijke handel zijn. Misschien zijn ze dat.
Maar het is honds moeilijk om er inzicht in te krijgen. Fair Trade is niet altijd fair, huishoudgeld dat wij voor eerlijke waar betalen komt lang niet altijd terecht bij de landbouwer die dat eerlijk verdient. En vraag niet wie waar ter wereld iets eerlijk verdient aan mijn nieuwe sokken. Misschien kom ik er als hinderlijke journalist achter, die voor de deur van Lidl gaat liggen tot ze me het adres geven van de goed betaalde katoenboer en sokkenbreier, zodat ik ze kan vragen of het waar is wat ze me in Nederland wijs maken. Hinderlijke journalisten doen dat wel eens, maar ze kunnen moeilijk alles nalopen. Het zou voor iedereen die dat wil makkelijk moeten zijn om na te gaan hoe het zit. Maar het is niet de gewoonte om burgers alles zomaar te laten weten.Neem de spruitjes. Er is een supermarktketen die in reclame al een half jaar mooi weer speelt met boeren. Ze behandelen de boeren goed en krijgen in ruil de beste kwaliteit, kakelvers, direct van het land. De boer zelf staat te glunderen op de verpakking. Onlangs werd in een televisie-uitzending van de Keuringsdienst van Waarde iets duidelijk over de werkelijkheid. Iets, niet alles. De boer kreeg op dat moment 15 cent voor een kilo spruitjes, de burger in de winkel betaalt er zes keer zoveel voor. De boer verliest erop. Maar waarom de winkel er van ons zes keer zoveel voor moet hebben en de boer onderbetaalt, dat mag de burger niet weten. Een sterker verhaal. In de winter zijn dankzij goede koelsystemen appels te koop die nog net zo goed smaken als toen ze werden geplukt. Maar ze brengen de fruittelers, die aan koeling kosten hebben, maar 25 cent per kilo op, er moet geld bij. Albert Heijn verkoopt in winkels op spoorstations zakjes met partjes appel voor schrik niet: 10 euro per kilo. Vraag niet, burger, hoe die prijs tot stand komt.
En nou het mooie van kennis. Als burgers alles, maar dan ook alles over producten mogen weten, zijn keurmerken overbodig. Er is een goed Nederlands plan voor het afschaffen van keurmerken, het ligt al bij de regering voor subsidie. Laat uw Kamerlid er maar naar vragen, want u kunt zelf de regering niet opbellen. Er is -waarschuwing- ook een nieuwe stichting Foodwatch. Maar die bedelt vooral om geld.
Wouter Klootwijk
