Foto: ANP

De etensval loert overal

Tweeliter flessen frisdrank, driedubbele hamburgers, grote lappen vlees: de verpakkingen en porties zijn de afgelopen tientallen jaren ook in Nederland steeds groter geworden. In het boek 'Smartsize me' wordt uitgelegd hoe je daar weerstand aan kunt bieden. 'Eten is overal'.

We zijn grote porties normaal gaan vinden'', zegt onderzoeker Maartje Poelman, een van de schrijvers van het boek 'Smartsize me'. ,,En van grotere porties eten we gemiddeld dertig procent meer, zoals uit Amerikaans onderzoek blijkt. Of we het nu lekker vinden of niet.'' Poelman, gezondheidswetenschapper aan de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam, schreef het boek samen met Ingrid Steenhuis, universitair hoofddocent Gezondheidsbevordering bij de VU en Wil Overtoom, inkoopdirecteur bij IBM Benelux en gespecialiseerd in verandermanagement en 'smart buying'. Op basis van wetenschappelijke inzichten over eetgedrag, beïnvloeding, lichaamsgewicht en gedragsverandering maakt het boek vooral bewust: wat eet ik eigenlijk, wanneer, hoe en vooral waarom? Heb je echt honger of eet je uit verveling, boosheid of frustratie? Eten = gewoonte, gewoonte = gedrag, en gedrag is te veranderen. Niet met het zoveelste crashdieet, niet met allerlei ge- en verboden, maar door te wijzen op hoe de gemiddelde te dikke medemens zich door fabels, eenpersoonszakjes in een familieverpakking, calorieënwijzers per portie, psychologische valkuilen en 'aanbiedingen' in de luren laat leggen. Door met aandacht te eten, voel je je bovendien meer voldaan dan wanneer je tijdens het eten aan het multitasken bent.

Smart-methode

Met stapsgewijze bijsturing van onbewuste (eet-)gewoonten is op de lange termijn winst te halen in de vorm van een blijvend gezond gewicht. Genieten van eten wordt intussen sterk aangeraden; een enkele keer in de fout gaan is geen halszaak, mits je op tijd bijstuurt. De Smart-methode, die staat voor specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden, kan daar een hulpmiddel bij zijn. Tegen jezelf zeggen dat je wilt afvallen is niet specifiek, niet meetbaar en niet tijdgebonden. Je voornemen dat je vanaf nu tijdens het werk geen drop op of in je bureau hebt liggen, is dat allemaal wél.

Een aardig voorbeeld van 'kleine stappen, goed resultaat' is het experiment om koffie of thee zonder suiker lekker te gaan vinden. Dat scheelt bij zes koppen koffie per dag (maal twee suikerklontjes per kop) op jaarbasis 17 kilo suiker. Zo'n verandering kan onwennig zijn, maar wordt na enige tijd vanzelf ook weer standaard, melden de schrijvers geruststellend.

Ruim tachtig procent van de dieetvolgers valt na een jaar terug in oud eetgedrag, blijkt uit diverse onderzoeken. Zij worden soms zelfs zwaarder dan voor aanvang van het dieet. ,,Daarom is het beter om bepaalde gewoonten levenslang af te leren'', zegt Poelman. Zoals bijvoorbeeld veel eten in huis hebben, of miniverpakkingen in een grote zak. Dat lijkt misschien slim doordat je per keer minder eet, maar in totaal heb je meer eten in huis. Dat betekent elke keer keuzes maken; wel of niet, nu of straks?

Daar wordt een mens moe van en vroeg of laat gaat hij voor de bijl. Maak het jezelf dus niet te lastig, betogen de schrijvers, en beperk (of verstop) de hoeveelheid voedingsmiddelen. Zorg bijvoorbeeld voor een snoepvrije werkplek, auto of aanrechtblad.

Overtollige voorraden

Erfelijkheid speelt een rol bij overgewicht, maar het is niet de enige en zeker niet de belangrijkste factor. Gebrek aan lichaamsbeweging en méér eten dan je nodig, hebt zijn de grootste schuldigen. En dat hebben we toch zelf in de hand. Het 'verbranden' van een pizza met kaas en tomaat komt bijvoorbeeld neer op drie uur wandelen of anderhalf uur fietsen. ,,De kunst is je bedrijf zo te managen dat je niet méér zult produceren dan dat er afgenomen wordt. Je wilt immers geen overtollige voorraden creëren', schrijft IBM-topman Overtoom nuchter.

De laatste jaren is er veel wetenschappelijke aandacht voor de invloed van de omgeving op ons gedrag, zegt Poelman.

 ,,Uit Frans onderzoek blijkt dat een omgeving die uitnodigt tot bewegen en gezonder eetgedrag op termijn leidt tot minder overgewicht. Maar het is een kwestie van lange adem en breed preventiebeleid. Het is lastig om verleidingen op straat aan te pakken. Het boek biedt handvatten om met deze verleidelijke omgeving om te gaan.''

Patricia van der Zalm

Uitgeverij Scriptum. ISBN 978 90 5594 822 2. Prijs €19,95.